De Schotse eilanden

Rond het Schotse vasteland liggen honderden eilanden, waarvan slechts een deel bewoond is. Ze verschillen sterk in landschap, geschiedenis en bereikbaarheid. Sommige hebben hoge bergen en steile kusten, andere bestaan vooral uit glooiende heuvels, graslanden en uitgestrekte stranden.

De belangrijkste eilandengroepen zijn de Hebriden aan de westkant van Schotland en Orkney en Shetland ten noorden van het vasteland. De Binnen-Hebriden, waaronder Mull, Islay en Jura, behandelen we bij Isle of Skye en de westkust. Op deze pagina richten we ons op de Buiten-Hebriden, Orkney en Shetland.

Een reis naar de eilanden vraagt doorgaans wat meer voorbereiding dan een rondreis over het vasteland. Veerverbindingen en binnenlandse vluchten spelen een belangrijke rol, terwijl het weer invloed kan hebben op de bereikbaarheid. Daar staat tegenover dat de eilanden veel te bieden hebben, van uitgestrekte stranden en archeologische vindplaatsen tot ruige kliffen en pittoreske vissersplaatsen.

De Buiten-Hebriden

De Buiten-Hebriden vormen een langgerekte eilandengroep in de Atlantische Oceaan, ten westen van het Schotse vasteland. Tot de belangrijkste eilanden behoren Lewis en Harris, North Uist, Benbecula, South Uist en Barra. Lewis en Harris vormen samen één eiland, ondanks hun verschillende namen.

Vooral de westkust van Harris staat bekend om zijn uitgestrekte zandstranden en helderblauwe water. Op Lewis liggen de prehistorische staande stenen van Calanais, terwijl de zuidelijker gelegen eilanden worden gekenmerkt door lage heuvels, meren en uitgestrekte graslanden. De natuur en de kleine gemeenschappen bepalen hier voor een groot deel het karakter van de eilanden.

De Buiten-Hebriden zijn bereikbaar met veerboten vanaf verschillende plaatsen aan de Schotse westkust. Een aantal eilanden is onderling verbonden door wegen en dammen, voor andere overtochten ben je afhankelijk van een veerboot. Wie meerdere eilanden wil bezoeken, doet er verstandig aan de reisroute vooraf te plannen. Lees hier meer over de Buiten-Hebriden.

Orkney

Orkney ligt voor de noordkust van Schotland en bestaat uit ongeveer zeventig eilanden, waarvan er een twintigtal bewoond zijn. Het landschap is overwegend open en glooiend, met groene weilanden, lage heuvels en een kustlijn van kliffen, baaien en zandstranden. Bomen zijn op veel plaatsen schaars, waardoor de wind vrij spel heeft.

De eilanden hebben een opvallend rijke prehistorische geschiedenis. Op Mainland, het grootste eiland, liggen onder andere Skara Brae, een goed bewaard gebleven nederzetting uit de steentijd, en de Ring of Brodgar, een grote steencirkel. Ook de grafkamer Maeshowe behoort tot de bekendste archeologische vindplaatsen van Orkney. Verschillende monumenten maken deel uit van het UNESCO-werelderfgoed.

Kirkwall is de grootste plaats en het belangrijkste centrum van de eilandengroep. Orkney is per veerboot bereikbaar vanaf de noordkust van het Schotse vasteland en heeft daarnaast vliegverbindingen. Een aantal eilanden is via dammen en wegen met Mainland verbonden; voor de overige eilanden zijn veerdiensten beschikbaar. Lees hier meer over Orkney.

Shetland

Shetland ligt ongeveer 170 kilometer ten noorden van het Schotse vasteland en bestaat uit meer dan honderd eilanden, waarvan er een klein aantal bewoond is. Het landschap is open en vaak boomloos, met lage heuvels, veengebieden en een sterk ingesneden kustlijn. Vooral de hoge kliffen en beschutte zeearmen zijn kenmerkend voor deze noordelijke eilandengroep.

De geschiedenis van Shetland is nauw verbonden met Scandinavië. De eilanden stonden eeuwenlang onder Noors gezag en kwamen pas in de vijftiende eeuw bij Schotland. Die Scandinavische invloed is nog altijd terug te vinden in plaatsnamen, tradities en archeologische vindplaatsen. Bij Jarlshof, in het zuiden van Mainland, zijn overblijfselen te zien van nederzettingen uit verschillende perioden, waaronder de Vikingtijd.

Lerwick is de grootste plaats en het belangrijkste centrum van Shetland. De eilanden zijn bereikbaar per veerboot vanuit Aberdeen en per vliegtuig vanaf het Schotse vasteland. Voor het bezoeken van kleinere eilanden zijn lokale veerdiensten beschikbaar. Door de noordelijke ligging en de blootstelling aan de Atlantische Oceaan kunnen wind en weersomstandigheden een belangrijke rol spelen bij het reizen. Lees hier meer over Shetland.

Reizen naar en tussen de Schotse eilanden

Wie meerdere Schotse eilanden wil bezoeken, krijgt vrijwel altijd te maken met veerverbindingen. Voor de Buiten-Hebriden vertrekken veerboten vanaf verschillende havens aan de westkust, waaronder Ullapool en Oban. Orkney is bereikbaar vanaf de noordkust van Schotland, terwijl de veerboot naar Shetland vanuit Aberdeen vertrekt.

De verbindingen verschillen per eiland en seizoen. Sommige veerboten varen meerdere keren per dag, andere slechts enkele keren per week. Vooral wanneer je met een auto reist, is het verstandig om overtochten vooraf te reserveren. Ook is het belangrijk rekening te houden met mogelijke vertragingen of annuleringen door slecht weer.

Vliegen is voor sommige eilanden een alternatief. Orkney, Shetland en de Buiten-Hebriden hebben vliegverbindingen met het Schotse vasteland. Eenmaal op de eilanden kun je op verschillende plaatsen gebruikmaken van bussen, maar buiten de grotere plaatsen zijn de mogelijkheden vaak beperkt. Een huurauto of eigen voertuig geeft meer vrijheid, al vraagt een reis langs meerdere eilanden om een zorgvuldige planning.

Reisgidsen en kaarten voor de Schotse eilanden

De Schotse eilanden worden in algemene reisgidsen vaak maar beknopt behandeld. Wie uitsluitend een paar dagen op een eiland verblijft, heeft daar mogelijk voldoende aan. Voor een langere reis langs de Buiten-Hebriden, Orkney of Shetland biedt een gespecialiseerde gids doorgaans meer praktische informatie. Daarin is doorgaans meer aandacht voor de afzonderlijke eilanden, kleinere plaatsen en bezienswaardigheden buiten de gebruikelijke routes.

Bij wegenkaarten is vooral de dekking van belang. Niet iedere kaart van Schotland toont de noordelijke en westelijke eilandengroepen met dezelfde mate van detail. Sommige kaarten gebruiken afzonderlijke inzetkaartjes, terwijl andere alleen de belangrijkste wegen laten zien. Controleer daarom vooraf of de eilanden die je wilt bezoeken voldoende gedetailleerd zijn weergegeven.

Voor wandelingen en het verkennen van afgelegen kustgebieden zijn de topografische kaarten van Ordnance Survey geschikt. De Explorer-serie op schaal 1:25.000 laat veel details van het terrein zien. Omdat de eilanden verspreid liggen, kunnen voor een langere reis meerdere kaartbladen nodig zijn. Veerverbindingen en dienstregelingen kun je het beste afzonderlijk controleren bij de betreffende vervoerders.