Shetland is de noordelijkste eilandengroep van Schotland en ligt tussen de Atlantische Oceaan en de Noordzee. De eilanden hebben een open landschap met lage heuvels, veengronden, beschutte baaien en hoge kliffen. Door de ligging op zee zijn wind en wisselende weersomstandigheden hier een vast onderdeel van het dagelijks leven.
De eilandengroep bestaat uit meer dan honderd eilanden, waarvan slechts een deel bewoond is. Mainland is het grootste eiland en vormt met Lerwick als belangrijkste plaats en bestuurlijk centrum. Daarbuiten liggen kleinere eilanden met verspreide dorpen, landbouwgrond en uitgestrekte natuurgebieden.
Shetland heeft een eigen cultuur waarin de eeuwenlange band met Scandinavië nog duidelijk herkenbaar is. De eilanden staan daarnaast bekend om hun zeevogels, ruige kustlandschappen en natuurlijk de Shetlandpony’s, die al eeuwenlang op de eilanden worden gehouden. Wie Shetland bezoekt, treft een gebied dat in verschillende opzichten afwijkt van het Schotse vasteland.
Mainland en Lerwick
Mainland is het grootste eiland van Shetland en vormt het centrum van het dagelijks leven op de eilandengroep. Het landschap bestaat uit lage heuvels, veengronden, kleine landbouwgebieden en een sterk ingesneden kustlijn. Door de vele baaien en zeearmen liggen plaatsen die hemelsbreed dicht bij elkaar liggen soms toch een flink eind rijden uit elkaar.
Lerwick ligt aan de oostkust en is de grootste plaats van Shetland. Het oude centrum heeft smalle straatjes, stenen huizen en een haven die al eeuwenlang een belangrijke rol speelt in de handel en visserij. Aan de waterkant ligt Fort Charlotte, een zeventiende-eeuws verdedigingswerk. In het Shetland Museum and Archives wordt aandacht besteed aan de geschiedenis, cultuur en het dagelijks leven op de eilanden.
Ten zuiden van Lerwick ligt Jarlshof, een archeologische vindplaats waar resten van nederzettingen uit verschillende perioden bewaard zijn gebleven. Je vindt er sporen uit de bronstijd, ijzertijd, Vikingtijd en middeleeuwen. Niet ver daarvandaan ligt Sumburgh Head, een kaap met hoge kliffen, een vuurtoren en uitzicht over zee. In het broedseizoen zijn hier onder andere papegaaiduikers te zien.
Ook het noordelijke deel van Mainland heeft een afwisselend landschap met kleine dorpen, beschutte baaien en open heuvelgebieden. Wie het eiland met de auto verkent, kan de belangrijkste plaatsen via de doorgaande wegen bereiken, maar voor veel kustgebieden zijn kleinere zijwegen nodig.
De kleinere eilanden van Shetland
Buiten Mainland liggen tientallen kleinere eilanden, waarvan slechts een deel bewoond is. Sommige zijn met een korte overtocht bereikbaar, terwijl andere meer voorbereiding vragen. Vooral de noordelijke eilanden Yell, Unst en Fetlar verschillen duidelijk van elkaar.
Yell ligt direct ten noorden van Mainland en bestaat grotendeels uit open veenlandschap, lage heuvels en kleine nederzettingen. Het eiland is dunbevolkt en staat onder andere bekend om zijn otters, die langs de kust en in beschutte baaien leven. Via Yell reis je verder naar Unst, het noordelijkste bewoonde eiland van het Verenigd Koninkrijk.
Unst heeft een afwisselende kustlijn met hoge kliffen, rotsachtige baaien en graslanden. In het noorden ligt Hermaness National Nature Reserve, waar in het broedseizoen grote kolonies zeevogels verblijven. Het eiland heeft daarnaast een duidelijk Scandinavisch verleden, waarvan onder andere resten van Vikingnederzettingen getuigen.
Fetlar ligt ten oosten van Yell en is rustiger en minder druk bezocht. Het eiland bestaat uit glooiende graslanden, kleine meren en een afwisselende kust. Fetlar staat bekend om zijn vogelrijkdom en is een van de weinige plaatsen in het Verenigd Koninkrijk waar de grauwe franjepoot broedt.
De verbindingen tussen deze eilanden worden verzorgd door lokale veerdiensten. Wie meerdere eilanden op één dag wil bezoeken, moet de vertrektijden goed op elkaar afstemmen. Vooral voor Fetlar, waar minder afvaarten zijn, is het verstandig vooraf een planning te maken.
Natuur en Shetlandpony’s
Shetland heeft een bijzondere dierenwereld, vooral langs de kust. Op de hoge kliffen broeden in het voorjaar en de zomer grote aantallen zeevogels, waaronder papegaaiduikers, zeekoeten en drieteenmeeuwen. Bekende plekken om vogels te bekijken zijn Sumburgh Head op Mainland en Hermaness op Unst. Ook zeehonden zijn op verschillende plaatsen langs de kust te zien.
De Shetlandpony is misschien wel de bekendste bewoner van de eilanden. Dit paardenras heeft zich in de loop van de tijd aangepast aan de schrale begroeiing en het ruige klimaat op de eilanden. Shetlandpony’s werden vroeger onder andere gebruikt voor landbouwwerk en het vervoeren van turf. Tegenwoordig worden ze vooral gehouden door fokkers en andere particuliere eigenaren. Tijdens een rondrit kun je ze regelmatig in weilanden langs de weg tegenkomen.
Naast de dierenwereld is ook de begroeiing kenmerkend voor Shetland. Door de harde wind en de beperkte beschutting groeien er weinig bomen. Het landschap bestaat grotendeels uit graslanden, heide en veengebieden. In de zomer zorgen bloeiende planten op sommige plaatsen voor kleur, vooral op beschutte hellingen en langs de kust.
Wie dieren wil bekijken, kan het beste voldoende afstand houden en op bestaande paden blijven. Dat geldt niet alleen voor broedende vogels en zeehonden, maar ook voor de pony’s. Ze kunnen nieuwsgierig zijn, maar blijven dieren die je beter niet zonder toestemming kunt voeren of benaderen.
Reisgidsen, kaarten en vervoer op Shetland
Shetland krijgt in algemene reisgidsen voor Schotland meestal maar beperkte aandacht. Voor een kort bezoek aan Lerwick en Mainland kan dat voldoende zijn, maar wie ook de kleinere eilanden wil ontdekken, heeft meer aan een gespecialiseerde gids. Vooral informatie over natuurgebieden, historische vindplaatsen en de afzonderlijke eilanden is daarin uitgebreider terug te vinden.
Een wegenkaart van Shetland geeft een goed overzicht van de verbindingen op Mainland en de noordelijke eilanden. De doorgaande wegen zijn overzichtelijk, maar voor afgelegen kustgebieden en kleinere dorpen is een gedetailleerdere kaart prettig. Wandelaars kunnen gebruikmaken van de topografische kaarten van Ordnance Survey, vooral wanneer ze de kliffen en natuurgebieden buiten de bebouwde kom willen verkennen.
Shetland is bereikbaar met de veerboot vanuit Aberdeen en per vliegtuig vanaf het Schotse vasteland. Voor een bezoek aan Yell, Unst of Fetlar zijn lokale veerverbindingen nodig. Omdat de dienstregelingen per eiland verschillen, is het verstandig om vooraf te bepalen welke eilanden je wilt bezoeken en hoeveel tijd je daarvoor nodig hebt.
Op Mainland is een auto praktisch om de verspreid liggende bezienswaardigheden te bereiken. Op de kleinere eilanden zijn de mogelijkheden voor openbaar vervoer beperkter. Houd bij het plannen van uitstapjes rekening met de afstanden, de veertijden en mogelijke wijzigingen door het weer.